Kuvayi Milliye Kadınları

Oyunda anlatıcıyı canlandıran kardeşimizi beğenmek, başarılı bulmak konusunda zorlandım diyebilirim. Duygu tonlamalarında kaçaklar vardı. Ses tonuna ve vurgulanması gereken yerlere dikkat etmeliydi. Kadınları savaşa çağırırken, duygu ifadesi karamsarlıktan çok umut dolu olması gerekirdi. Bazı anlarda oluşan yüz ifadesi sahte geldi. Örneğin sıkıntıdan ağlarken yüz elle kapanmaz. Çünkü oyuncumuz sıkıntıyı verecek olan beden dilini kullanırken yaptığı gibi, eli yüzle kapatırsanız Jest ve mimikler yok olur. Oyuncu sahnede yana ya da arkaya dönmek zorunda kalırsa, ses volümünü artırmak zorundadır. Öne konuştuğu gibi, arkaya dönük konuşursa, ne söylediğini seyirci anlamaz. Normal konuşma, öfkelenme, üzülme tonlamalarında farklılıkların keskin ve açık olması gerekirdi. Çok tek düze bir tonlama ve tempo geçti seyirciye diye düşünüyorum.

Bir de benim tiyatro anlayışımda ‘Anlatıcı Kostümü’ tanımlamam ve tarifim vardır. ‘Kostümü eğer bir özel vurgu ya da iletişim gereksinimi yoksa, anlatıcı sade olmalıdır. Hele bayansa, mini etek kullanıp, gözleri bacaklara çekerek, gözü yüz ve ağızdan alıp, baldır bacaklara yöneltmemelidir. Dekolte giyinmemelidir. Anlatıcı kostümleri moda çizgisi, moda tasarımı izlerinden sıyrılmalıdır. Saçlar başlar kuaförden yeni çıkmış gibi yapılı olmamalıdır. Aşırı ve bol makyajdan uzak durmalıdır. Diyeceğim odur ki; anlatıcı seyircinin dikkatini ağzından çıkacak sözlerde, yüzündeki jest ve mimiklerde toplamalıdır. Anlatıcı fazlaca salaş olmamalıdır. Silik bir görüntü çizmemelidir.’ Oyunda anlatıcımız, tarifine inandığım yazar kostüm kurallarından bazılarına uymadığından, benden çok geçerli not alamadı. Tiplemedeki kostüm, ‘Araştırmacı Gazeteci’ kostümü değildi. Daha ziyade plazada çalışan, eve iş getirmiş kadın havası vardı. Kostüm tarzından ve tavırlarından gazeteci yazar algısını edinemedim yani. 

Kara Fatma (Soyadı Kanunundan sonra Fatma Seher Erden) rolünde, duyduğum kadarıyla, ilk kez sahnelere adım atmış bir kardeşimiz rol aldı. Bu nedenle oyuncumuzu eleştirmek istemem. Böyle tarihi ve kahramanlık içeren bir oyunda, daha erkeksi bir dişilik, hani ‘Vurdum mu uzatan’; mahallenin futbol meraklısı kız çocuğu hali gerekiyordu. Düşünün ki, 300 kişilik bir erin başındaki komutan! Sertlik derecesini siz düşünün artık. Rolde çok mu kötüydü? Asla! O sertliği görmesine gördük te, biraz dişil kaldı. Ancak biraz ‘Dayıvari, bıçkın’ davranış biçimi gösteren bir beden dili ve davranış görmek isterdim, role de cuk otururdu!

Kara Fatma kostümü görüntüsü Erzurumlu olması dolayısıyla o yörenin değil, Karadenizli Laz görüntüsündeydi ancak, birbirlerini andırması yönüyle düşünecek olursak, farklılık çok önemli değildi. Sonuçta önümüzde, özel, yerel ve profesyonel kostümlere bütçe ayıracak bir topluluk yok.

Iki oyuncu sahnede müthişler. Tek kelimeyle harika. Oyunculukları tavan yapmış durumda. Sahnede adeta devleşiyorlar. Büründükleri karakter tiplemeleri, o anı yaşamamızda, tam anlamıyla bizleri titretiyor. Çorba kaynatan gelin ve istihbarat casusu rolündeki başarıları harikulade. Bu kadar gerçekçi ve yalın oynadıkları için yürekten alkışlıyorum.

Kostümleri tek kelimeyle harikaydı. Tam dönemin ve yörenin havasını taşıyordu. Hele İstihbaratçı kızın kostümü, dönemin yıllarının elbise stil ve çizgisini taşıyordu. Ancak sırtına, asteğmen ceketini geçirince, her şey bozuldu. O ceket eskinin değil, yeni dönemin ceket stiliydi. Küçük bir ayrıntı ancak, önemliydi!

İstihbaratçı kızın hapishanede esirken çektiği işkence sahnelerinde muhteşem başarılı oyunculuk vardı. Her nedendir, kırbaç sesi volümü ne diye o kadar yüksek veridi anlayamadık. Zaten oyuncu çok iyi görüntü veriyordu. Yeterli bir doz kırbaç sesi iyi bir etki ve efekt yaratırken, Ya Allah! Yedikule zindanlarında Bizanslı işkencecinin, Türk esirlere olduğu gibi abartılı kırbaç sallama sesine gerek yoktu.

Benim Türk Sanatçılarında gördüğüm ve illet olduğum bir konudur. ‘Çok güzel giden bir işin içine, çomak sokup, işe çirkinlik iliştirmek!’  Bundan ne zevk alırız anlayamıyorum!

Yalnız kendilerinin sahnesi olmayan oyuncuların, tül paravan arkasında sürekli dolaşmaları, dolaşırken tül perdenin sürekli şişip kabarmasına yol açmaları, karanlıkta görmek için ellerinde fenerle oraya buraya dolaşmaları, hepsi önden göründü ve seyirciyi rahatsız eden unsurdu. Dekorda tül perde yerine daha kapatıcı bir örtü kullanılarak bunun önüne geçebilirlerdi.

Işık tasarımının vasat bir performansına rağmen, iki büyük başarısı vardı, Biri hapishanedeki ışıklandırma, diğer, çorba kaynatan gelinin, ocak ateşi yakması için, ocağı üflemesindeki, kırmızı spotlama çok güzel düşünülmüştü. Işık şiddeti biraz daha az olsa tadından yenmezdi ama düşünülmüş olması önemliydi. Ancak oyun sırasında ışıkların yanmasında, sürelerin uzun kalmasında aksaklıklar yaşandı.

Göstermeci tiyatro hayatın, olayların, kişilerin birebir kopyası değilde, yorumlanmış bir halde sunulmasıdır. Bunun tipik örnekleri, tarladan aslı görünmeyen bitkileri toplamak, oğlunun elini varmış gibi öpmek, düşman askerine bıçak saplamak, çocuklarının kafalarını okşamak gibi soyutlama oyunları çok başarılı yerlerine getirdiler. Bu tür oyunlarda, oyuncularının oldukça zorlandıkları görülür. Bazen fazla abartılara, gerçeklikten uzaklaşmaya neden olunabilir. Bizim kadro bunu gayet başarıyla gerçekleştirdiler. 

Durdane’nin bir çok oyununu izledim. Şu ana kadar izlediğim en iyi performansı olarak bu oyundaki rolü olduğunu değerlendiriyorum. Gülnar’da oyununu gerçeğe gayet yakın oynadı diyebilirim. Tek eksiği hamile olduğunu beden diliyle gösterememesindeydi. Halide’nin konuşma vurguları sorunsuzdu ancak o vurguları destekleyecek beden dilini kullanamama sorunu olunca, sorun varmış gibi göründü.  

Gelelim Ulu önderimiz Atatürk’ün annesi Zübeyde Hanım rolüne… Sayın Fahriye Gümüşkaya öğretmenim gerek yaşının gereği gerekse güçlü anaçlığı ile, rol yapmasına gerek yoktu zaten. ‘Fahriye Anneyi’ oynadı yetti! Şunu demek istiyorum; çocuğunun ellerinden öperken, sanki gerçek hayattaki kendi öz çocuğunun ellerini öpmek duygusuyla hareket ettiği için, ortaya başarıyla sunulan bir rol çıktı. Bence normal oyununa sadece ‘Trakya Ağzı’nı doğru kullanma becerisi eklenince, harika bir Zübeyde Hanım görüntüsü işledi içimize.

Müzikler gayet güzeldi. Çok iyi seçilmişti. Özellikle müziklerin icrasında özel sazların düşünülerek seçim yapılması oldukça doğru seçimlerdi. Ancak volümler gereksiz fazlaydı. Kulakları rahatsız etmedi değil. Müziğin fonda kullanımı tercih edilmeliydi, oyuncu repliklerinin önüne geçmemeliydi.

Sinevizyon kullanımı hiç iyi değildi. Düz alanda gösterim yapılmalıydı. Şekilli ve desenli dekor üzerine yansıtılması, sinevizyondaki görüntülerin anlaşılmamasına, algılanmamasına neden oldu. Doküdrama oyunlarında, belge ve dökümanların net olarak verilmesi gerekir. Aksi taktirde oyunun vermek istediği amaç, arzuladığı  hedef kaçar. Allahtan, Kurtuluş Savaşı görüntülerini ezberlemiş bir ulus ve halk olarak aşina olduğumuz görüntülerdi, anladık. Hiç görmediğimiz birer görüntü olsaydı, hiç algılayamazdık.

Gelelim olumsuz not verdiğim bir konuya. Yine oyunla ilgili bir broşür, rolleri kimlerin canlandırdığına dair içerikleri göreceğimiz, belki yönetmenden bir iki satır cümleyi okuyabileceğimiz el ilanı. Eleştirmen Kağnıcı Durdane’yi Hülya Alanın canlandırdığını nereden bilecek? Bu bizim her tiyatro topluluğun yaptığı bir yanlış. Sadece tiyatrocular değil, çoğu Musiki Cemiyetleri konserlerinde göremiyoruz bu ilanları. Hem güftekara hem besteciye ayıp. Makama, usüle yazık. Seyirciyi bu bilgilerden ne diye mahrum bırakıyorsunuz ey sanat yapanlar. Tiyatronuzu, geçmişinizi tanıtın, gelecek hedeflerinizden bahsedin bu ilanlarda. En önemlisi o gece orada bulunan seyirciye bir anı olarak kalır. Bunun maddiyatla, bütçeyle ilgisini asla kabul etmiyorum. Üç kuruşluk işi bize maddiyat olarak karşımıza çıkarmayın lütfen. Bu konuda herkes çok ihmalkar!